หอวัฒนธรรมพื้นบ้านไทยวน สระบุรี เกิดจากแรงบันดาลใจของอาจารย์ทรงชัย วรรณกุล ที่ต้องการจะอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยวน จึงได้เริ่มรวบรวมสถานที่และสิ่งของ อาทิ เรือนของเจ้าเมืองสระบุรี เรือนของพันตรีหลวงจบกระบวนยุทธ  เรือนของเสือคง โจรเลื่องชื่อในอดีตในจังหวัดสุพรรณบุรี ผ้าทอโบราณ เรือพื้นบ้านที่ใช้ลุ่มน้ำป่าสักและภาคกลางกว่า 20 ลำ โดยอาจารย์ตั้งใจว่าจะให้เป็นแหล่งรวบรวมภูมิปัญญาท้องถิ่นและเป็นแหล่งเรียนรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยวนในจังหวัดสระบุรี ซึ่งเป็นกลุ่มชาวล้านนาที่ถูกกวาดต้อนอพยพมาจากเมืองเชียงแสน เมื่อประมาณ 200 ปีที่แล้ว 

             ในปี 2536 อาจารย์ได้จัดตั้งชมรมไทยวนสระบุรีขึ้น เพื่อร่วมกันอนุรักษ์และสืบทอดในเอกลักษณ์ของชาวไทยวน อาทิ ภาษา วัฒนธรรม การแต่งกาย การกินขันโตก และต่อมาในปี 2539 ได้มีโครงการ Thing Earth ของบริษัทสยามกลการ เข้ามาสนับสนุนในการจัดตั้งเป็นวัฒนธรรมพื้นบ้านไทยวน 

พื้นที่จัดแสดง คือ ส่วนของเรือนไทยและพื้นที่โดยรอบ เป็นการจำลองให้มีองค์ประกอบเหมือนบ้านที่อยู่อาศัยจริงๆ ทั้งเรือนหลัก เรือนย่อย ห้องโถง ห้องนอน โดยทุกห้องจะจัดแสดงวัตถุและบรรยากาศแบบชาวไทยวน  แบ่งเป็น

     1) ประวัติและวิวัฒนาการ ความเป็นมาของชาวไทยวนที่อพยพลงมาจากเมืองเชียงแสนเมื่อ 200 ปีที่แล้ว

     2) วิถีชีวิตของ จัดจำลองบรรยากาศความเป็นอยู่ของชาวไทยวนผ่านเครื่องมือ เครื่องใช้ อุปกรณ์ทำมาหากิน   

     3) กลุ่มชนเผ่า นิทรรศการเอกลักษณ์ของชาวไทยวน เอกลักษณ์การแต่งกาย ภาษาพูด อาหารการกิน เป็นต้น

     4) วัฒนธรรมและประเพณี จัดกิจกรรมการแสดงทางวัฒนธรรม การกินอาหารแบบขันโตก

     5) ภูมิปัญญา ในการประดิษฐ์เครื่องใช้ เครื่องมือในการทำการเกษตร การประมง