พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา ก่อตั้งขึ้นโดยดำริของพระสมุห์สมชาย จีรปุญฺโญ(แสงสิน) และพระมหาเทวประภาส วชิรญาณเมธี เนื่องจากสังเกตเห็นโบราณวัตถุและเอกสารโบราณ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเอกสารโบราณ เช่น ใบลาน สมุดไทย สมุดข่อย จำนวนมาก (มากกว่า 100 ผูก/เล่ม) มีทั้งตำรายาแผนโบราณ , ตำราบทพระอัยการ , จินดามณี และคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา ซึ่งส่วนใหญ่ไม่ได้รับการดูแลอย่างที่ควรจะเป็น ท่านจึงได้ริเริ่มเก็บรวบรวมโบราณวัตถุต่างๆ ในวัดมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2539 จนในปี พ.ศ. 2549 จึงสามารถนำมาจัดแสดงให้ประชาชนได้ชม โดยใช้พื